11 aug 2017 | Verhaal

Is GHB wel zo onschuldig?

Nederland feest zich suf op de bijna duizend festivals. Dit weekend kun je bijvoorbeeld naar Dance Valley, Loveland of Lakedance. Een deel van de bezoekers doet zich tegoed aan geestverruimende middelen. Verstandig? Deze week GHB.

“Het effect van GHB is een beetje te vergelijken met dat van alcohol. Je ontspant, wordt euforisch en raakt seksueel opgewonden. Laten we wel wezen, dát is natuurlijk leuk om te gebruiken”, zegt Wim van den Brink, emeritus-hoogleraar Verslavingszorg. Hij publiceerde onlangs onderzoek over het effect van GHB op het brein. Op het eerste gezicht lijkt het niet zo’n erge drug, maar toch belandde GHB in 2011 op de harddruglijst. En dat is niet voor niets.

Schoonmaakmiddel

De werkzame stof in GHB (Gamma-Hydroxyboterzuur) is van nature al aanwezig in onze hersenen en werd tot voor kort gebruikt als narcoticum bij mensen en dieren. GHB is eenvoudig thuis te maken met het schoonmaakmiddel GBL, een gootsteenontstopper. Een vloeibare drug, die vaak via dopjes of buisjes geconsumeerd wordt. “GHB wordt relatief weinig gebruikt. Toch steeg het aantal verslaafden in behandeling binnen tien jaar van 60 naar 800 in 2017, dat is één procent van alle verslaafden in behandeling. Gelukkig stabiliseert het aantal nu, maar 80 procent is draaideurpatiënt, ze belanden steeds opnieuw in de verslavingszorg.” Volgens Van den Brink is dat omdat de huidige behandelingen onvoldoende aanslaan.

“Tussen 2004 en 2006 zagen we het gebruik van GHB toenemen. In eerste instantie waren het vooral jongeren in Brabant, de Achterhoek en Friesland die de drug consumeerden. Dat zijn dan met name jongeren die in een uitzichtloze situatie zitten. Vaak zijn zij van generatie op generatie werkloos. Waar ze voorheen hun toevlucht in bier zochten, vinden ze nu hun heil in GHB. De laatste jaren zie je dat GHB steeds populairder wordt in het partycircuit in de Randstad.”

Verslaving

Dat je zo snel verslaafd raakt aan GHB komt volgens Van den Brink omdat het maar kort werkt, zo’n twee tot vier uur. “Je hebt dan snel opnieuw zin in GHB, je blijft hunkeren naar meer. Je móet blijven gebruiken. En je raakt in een relatief korte tijd verslaafd: ontwenningsverschijnselen krijg je al na twee weken.” Die verschijnselen zijn gevaarlijk: “Zweten, trillen en agressie zijn normaal. Daarnaast worden sommige gebruikers die met de drug stoppen echt gek: ze krijgen hallucinaties of zelfs een delier dat soms met agressie gepaard gaat.”

“Het leven van mensen die verslaafd zijn aan GHB wordt gedomineerd door het gebruik. Eigenlijk kunnen ze er niet naast werken of een opleiding doen. Om de paar uur moeten ze GHB nemen, ook ’s nachts gaat de wekker voor een buisje. Dat is niet goedkoop. Hoewel het van gootsteenontstopper is gemaakt, kost het een verslaafde per dag zo’n 30 tot 50 euro.”

‘Out’ gaan

Het gevaar zit niet eens zozeer in de verslaving, maar meer in een te hoge dosis GHB. Het verschil tussen een prettige ervaring en een overdosering is erg klein. Bij te veel GHB raakt de gebruiker ‘out’ en komt dan in een coma. Van den Brink: “Dat zijn heel serieuze coma’s. Gedurende een half uur, drie kwartier ben je volledig buiten westen. Word je daarna wakker, dan ben je direct helder. Dat bijzondere effect heeft ermee te maken dat GHB in hoge concentraties het brein remt en je ontspannen en moe maakt – mogelijk met een coma tot gevolg – terwijl GHB in lage concentraties het brein stimuleert en je een fijn en helder gevoel geeft. Na de coma resteert een lage dosering GHB in het brein en zie: een helder gevoel bij het ontwaken na een coma. Dat geeft de gebruiker het idee dat het geen kwaad kan.”

Op verzoek van het RIVM en het ministerie van VWS deden Van den Brink en zijn collega’s onderzoek naar het effect van GHB op het cognitief functioneren en het brein. Daarnaast keken zij naar de gevolgen van het herhaaldelijk in een coma raken. Wat blijkt? Het brein van gebruikers die regelmatig ‘out’ gaan, functioneert een stuk minder. Dat effect is vooral zichtbaar in het deel van de hersenen dat zorgt voor het geheugen. “Op korte termijn is vooral het verbale geheugen aangetast: deelnemers die minstens vier keer in een coma waren geraakt hadden veel moeite met het onthouden van bijvoorbeeld een boodschappenlijstje.”

Probleem?

Toch blijft het gebruik van GHB ver achter bij het gebruik van bijvoorbeeld xtc. In de afgelopen maand gebruikten vijf keer meer mensen xtc dan GHB. Van den Brink: “Opvallend is dan wel het relatief hoge aantal GHB-incidenten: van alle incidenten met drugs is bijna een kwart te relateren aan GHB. We zien vooral veel gevallen op de spoedeisende hulp, bijvoorbeeld mensen die out zijn gegaan of ernstige vergiftigings- of ontwenningsverschijnselen hebben.”

“De omvang van het probleem is beperkt, het is in die zin niet echt dramatisch. Het voornaamste probleem is dat we weinig weten van de juiste behandeling. Wat betreft onderzoek loopt Nederland hierin voorop, omdat er hier wat meer gebruikers zijn. Hopelijk is dit over vijf jaar een heel ander verhaal. En hebben we meer en betere behandelingen te bieden.”

Tekst: Valérie Hagen

Foto: Floris Leeuwenberg/Hollandse Hoogte