10 jul 2017 | Verhaal

Sleutels van de vrijheid

Afdelingshoofd Psychiatrie Damiaan Denys kreeg ooit een bijzondere bos sleutels van zijn voorganger. Ze zijn een overblijfsel van Paviljoen 3, de psychiatrieafdeling van het voormalige Wilhelmina Gasthuis.

Paviljoen 3 was een begrip in Amsterdam: als je je vreemd of ‘anders’ gedroeg, was je ‘rijp voor Paviljoen 3’, zo luidde het gezegde. Het gebouw is lang geleden gesloopt, maar de sleutels zijn altijd bewaard gebleven. Eerst waren ze in het bezit van psychiater Jan Swinkels. Bij zijn afscheid overhandigde Swinkels ze aan zijn afdelingshoofd Damiaan Denys.
Dat was op vrijdag 23 oktober 2015, Denys weet het nog precies. “Ik was erg verrast dat ik ze kreeg, zo’n sleutelbos aan een touw. Ze horen bij dit ziekenhuis, en ik zal ervoor zorgen dat mijn opvolger ze ook weer kan meenemen.”

“Het is echt zo’n bos sleutels waarmee een arts of verpleegkundige vroeger rondliep”, weet Denys. “Sleutels waren in die tijd heel belangrijk. In de psychiatrie hebben ze een metaforische betekenis - ze vormden de toegang tot de vrijheid. Met sleutels had je de macht om deuren te openen en mensen vrijheid te verlenen of om ze juist die vrijheid te ontzeggen. Zoals nurse Ratched in One Flew Over the Cuckoo’s Nest, wiens rondzwaaiende sleutelbos het symbool was voor haar absolute macht over de patiënten in een gesticht. Tegenwoordig hebben ze die betekenis niet meer, want in hun plaats kwamen badges en digitale toegangscodes.”

En of de opvolger van Denys nog iets heeft met die sleutels? Waarschijnlijk niet, vermoedt hij. Het paviljoen is er immers niet meer en het aantal mensen in het AMC dat die tijd nog heeft meegemaakt, wordt steeds kleiner. “Misschien gooit die ze gewoon weg.” Tja, aan alles komt een eind.  

Foto: Hans van den Bogaard